Việc nạo vét các tuyến luồng để duy trì đảm bảo độ sâu cần thiết cho tàu vào cảng và nhận chìm vật liệu bùn cát đến một khu vực nào đó là các quá trình diễn ra thường xuyên và khá phổ biến trên thế giới. Trên thế giới, các hướng dẫn đánh giá tác động môi trường của hoạt động nhận chìm hầu hết đều tập trung vào các đánh giá tác động của chất nạo vét hoặc hóa chất và vũ khí chiến tranh, hay đánh giá chuyên sâu về ảnh hưởng của chất nạo vét đến hệ động vật ở đáy, rạn san hô. Các nghiên cứu này đòi hỏi nhiều kỹ thuật, tài chính và áp dụng các tiêu chuẩn môi trường chặt chẽ hơn ở các nước phát triển.

Tại Việt Nam, việc xây dựng hướng dẫn kỹ thuật đánh giá tác động môi trường đã được thực hiện các Bộ ngành ban hành cho từng lĩnh vực cụ thể như nuôi trồng và chế biến thủy sản, xử lý rác, quy hoạch đô thị…Tuy nhiên, hướng dẫn đánh giá chi tiết tác động môi trường đối với hoạt động nhận/chìm các vật liệu ở biển (theo danh mục của nghị định 40/NĐ-CP) vẫn chưa được thực hiện. Để kịp thời khắc phục những tồn tại trong quản lý về hoạt động nhận chìm, cần ưu tiên hoàn thiện hướng dẫn đánh giá tác động môi trường do việc nhận chìm vật/chất trên vùng biển Việt Nam. Đó là lý do nhóm nghiên cứu của TS. Phạm Văn Hiếu tại Viện Nghiên cứu biển và hải đảo đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn đánh giá tác động của hoạt động nhận chìm đến môi trường biển và đề xuất các giải pháp kiểm soát, giảm thiểu” trong thời gian từ năm 2018 đến năm 2021. Đề tài hướng đến thực hiện mục tiêu sau: nghiên cứu được cơ sở khoa học và thực tiễn đánh giá tác động của dự án nhận chìm đến môi trường biển; và xây dựng được Dự thảo Hướng dẫn kỹ thuật lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với các dự án nhận chìm trên vùng biển Việt Nam.

Các tác giả đã nghiên cứu kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về quản lý hoạt động nhận chìm ở biển như Australia, Hoa Kỹ, Canada, Ai len, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand; thực trạng quy hoạch các khu vực nhận chìm chất nạo vét tại các địa phương ven biển; hệ thống cơ sở pháp lý, các quy định, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến nhận chìm ở biển. Ngoài ra, nhóm nghiên cứu đã phân tích việc quản lý hoạt động nhận chìm ở Việt Nam với quy định khá chi tiết trình tự, nội dung trong quá trình xin cấp giấy phép nhận chìm ở biển. Tuy nhiên, để đánh giá chất nạo vét và xác định các khu vực nhận chìm ở biển đòi hỏi phải xem xét thực hiện trong kế hoạch tổng thể quản lý hoạt động nhận chìm trên biển. Thực tế ở Việt Nam, đối tượng nhận chìm ở biển chủ yếu là chất nạo vét phát sinh từ quá trình cải tạo, xây dựng khu nẹo đậu, bến cảng, hoạt động duy tu, khơi thông tuyến luồng hàng hải…

Trên cơ sở phân tích các vấn đề còn tồn tại trong quá trình thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường (Nghị định 40/2016/NĐ-CP, Thông tư 27/2015/TT-BTNMT, Thông tư 25/2019/TT-BTNMT) liên quan đến hoạt động nhận chìm ở biển và thực tiễn triển khai các Dự án nhận chìm ở biển, đề tài đã xây dựng được Dự thảo Hướng dẫn kỹ thuật lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với các dự án nhận chìm trên vùng biển Việt Nam. Hướng dẫn này không nhằm mục đích thay thế các quy định hiện hành về đánh giá tác động môi trường hay phát sinh các thủ tục hành chính liên quan mà giúp chi tiết, cụ thể các nội dung, yêu cầu cần thực hiện trong báo cáo đánh giá tác động môi trường các dự án cụ thể về nhận chìm ở biển, giúp cơ quan quản lý ở các cấp, các tổ chức, chuyên gia tư vấn kỹ thuật về môi trường thực hiện đánh giá và quản lý tác động môi trường trong quá trình thực hiện các dự án nhận chìm chất nạo vét ở vùng biển Việt Nam.

Thông qua kết quả tính toán, áp dụng thử nghiệm quy trình đánh giá đánh giá tác động môi trường của hoạt động nhận chìm chất nạo vét tại khu vực biển Lạch Huyện, Hải Phòng, nhóm nghiên cứu nhận thấy dự thảo Hướng dẫn kỹ thuật đánh giá tác động môi trường đã đáp ứng được các yêu cầu đặt ra, phù hợp với yêu cầu triển khai trên thực tế. Trên cơ sở đó, đề tài đã hoàn thiện được Dự thảo Hướng dẫn kỹ thuật lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với các dự án nhận chìm trên vùng biển Việt Nam.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 20339/2021) tại Cục Thông tin khoa học và công nghệ quốc gia.

N.P.D (NASATI)