Dịch vụ phát thanh, truyền hình từ trước đến nay thường được hiểu là việc cung cấp các kênh chương trình phát thanh, truyền hình trong nước do các Đài Truyền hình, Đài Phát thanh, truyền hình sản xuất, cùng với các kênh nước ngoài được biên tập đến người xem.Tuy nhiên, với sự phát triển nhanh chóng của thiết bị thông minh và sự liên thông hoàn hảo của mạng viễn thông, hành vi xem truyền hình của người dân đã thay đổi đáng kể. Từ việc xem các kênh chương trình tuyến tính, người dùng chuyển sang xem các chương trình theo nhu cầu cá nhân.

 

Thực tiễn đã xuất hiện nhiều dịch vụ phát thanh, truyền hình trên Internet chỉ cung cấp nội dung theo yêu cầu, không thu phí thuê bao kênh chương trình. Trong khi đó, các quy định hiện hành chưa điều chỉnh được các dịch vụ này. Việc nội dung theo yêu cầu chưa được biên tập, phân loại đã dẫn đến nhiều nội dung vi phạm pháp luật, bao gồm vi phạm chủ quyền lãnh thổ và thuần phong mỹ tục Việt Nam, gây ảnh hưởng tiêu cực đến giới trẻ.

Xuất phát từ những lý do đó, ThS. Bùi Huy Cường cùng các cộng sự tại Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử (Bộ Thông tin và Truyền thông)  đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu các giải pháp quản lý nội dung dịch vụ truyền hình trả tiền theo yêu cầu (VoD) trên mạng Internet”. Đề tài này nghiên cứu thực trạng, xu hướng phát triển dịch vụ phát thanh, truyền hình trả tiền tại Việt Nam và trên thế giới, thực tiễn quản lý tại Việt Nam, kinh nghiệm quản lý nội dung dịch vụ ở các nước, và đề xuất các biện pháp quản lý mới phù hợp với thời đại. Đồng thời, đề tài cũng áp dụng công nghệ hiện đại để tăng cường hậu kiểm, nhằm thúc đẩy thị trường phát thanh, truyền hình trả tiền Việt Nam phát triển.

Sau một thời gian thực hiện, đề tài đưa ra các kết luận như sau:

1. Hiện trạng và xu thế của dịch vụ OTT VOD

Đề tài nghiên cứu hiện trạng và xu thế của dịch vụ OTT VOD (Video on Demand) ở Việt Nam và trên thế giới.

Dịch vụ này đang thay đổi thói quen xem truyền hình truyền thống sang việc người dùng tự chọn nội dung theo ý muốn. Điều này đã thu hút nhiều tập đoàn lớn, bao gồm cả các tập đoàn viễn thông, tham gia thị trường OTT VOD. Xu hướng chính là các công ty này đang sở hữu độc quyền và thâu tóm nội dung để thu hút người xem, đặc biệt là đầu tư vào sản xuất nội dung bản địa.

2. Tác động của các dịch vụ OTT VOD

Tại Việt Nam, các dịch vụ OTT VOD trong nước đang phát triển mạnh mẽ, song sự bùng nổ của các dịch vụ xuyên biên giới cũng tác động không nhỏ đến thị trường truyền hình trả tiền.

Mặt tích cực: Người dùng Việt Nam có cơ hội tiếp cận nhiều nền văn hóa và tác phẩm điện ảnh đặc sắc từ khắp nơi trên thế giới.

Mặt hạn chế: Các dịch vụ OTT VOD xuyên biên giới đang bộc lộ nhiều vi phạm về nội dung. Nhiều phim không được biên tập và quản lý theo quy định pháp luật Việt Nam. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều phim chứa hình ảnh, lời thoại vi phạm chủ quyền lãnh thổ, xuyên tạc lịch sử cách mạng, và chứa các nội dung bạo lực, ma túy, hoặc dâm ô.

3. Đề xuất bổ sung quy định quản lý dịch vụ OTT VOD

Sau khi nghiên cứu các quy định pháp luật quốc tế và rà soát tình hình pháp lý tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu đã đề xuất bổ sung quy định quản lý dịch vụ OTT VOD. Mục tiêu là để các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài cung cấp dịch vụ này được quản lý trên cùng một mặt bằng pháp lý, đồng thời nội dung VOD phải được biên tập và phân loại để đảm bảo tuân thủ pháp luật Việt Nam.

Tuy nhiên, để phù hợp với xu thế nghe-xem toàn cầu và tạo không gian cho doanh nghiệp sáng tạo nội dung, đề xuất này vẫn đảm bảo mục tiêu quản lý nội dung phải tuân thủ pháp luật Việt Nam, đặc biệt là tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và bảo tồn, phát triển truyền thống văn hóa tốt đẹp của Việt Nam.

4. Phân loại nội dung để quản lý

Nhóm nghiên cứu đã đề xuất phân nhóm nội dung để áp dụng các quy định pháp luật khác nhau, cụ thể:

• Nhóm nội dung về tin tức, an ninh, chính trị: Sẽ được quản lý theo quy định pháp luật về báo chí.
• Nhóm phim: Sẽ được quản lý theo quy định pháp luật về điện ảnh.
• Nhóm nội dung thể thao, giải trí khác: Bộ Thông tin và Truyền thông sẽ ban hành Thông tư quy định về biên tập, phân loại để các doanh nghiệp chủ động thực hiện việc phân loại, dán nhãn và biên tập, đảm bảo không vi phạm các điều cấm của pháp luật.

5. Các kết quả nghiên cứu được áp dụng trong quản lý nội dung OTT VOD tại Việt Nam

Các nghiên cứu và đề xuất về quản lý nội dung OTT VOD đã được thể chế hóa và đưa vào áp dụng thông qua các văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, nhằm tăng cường quản lý chặt chẽ nội dung trên dịch vụ này, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp nước ngoài cung cấp xuyên biên giới vào Việt Nam.

-  Đối với phim (Nội dung quan trọng trong dịch vụ OTT VOD)

Luật Điện ảnh được Quốc hội thông qua ngày 15/6/2022 đã bổ sung các quy định pháp lý quan trọng để quản lý nội dung phim phổ biến trên không gian mạng. Theo đó, tất cả các doanh nghiệp cung cấp nội dung phim, dù là trong nước hay nước ngoài cung cấp xuyên biên giới, đều phải tuân thủ quy định pháp luật Việt Nam.

Luật Điện ảnh cũng giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng và ban hành các thông tư quy định về việc phân loại và hiển thị kết quả phân loại đối với nội dung phim.

- Đối với chương trình phát thanh, truyền hình về thể thao và giải trí khác

Ngày 01/10/2022, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 71/2022/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2016/NĐ-CP về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ phát thanh, truyền hình. Nghị định này đã bổ sung một điều khoản riêng về quản lý nội dung VOD trên dịch vụ OTT VOD, phân loại nội dung thành từng nhóm và quản lý theo quy định pháp luật phù hợp:

• Chương trình tin tức, thời sự; các chương trình về chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế, xã hội: Phải do cơ quan báo chí có Giấy phép hoạt động phát thanh, truyền hình sản xuất và biên tập trước khi cung cấp.
• Phim: Đơn vị cung cấp dịch vụ phải đảm bảo điều kiện để phân loại phim theo quy định của Chính phủ và chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung cũng như kết quả phân loại. Nếu đơn vị chưa đủ điều kiện phân loại, có thể đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc cơ quan được ủy quyền thực hiện phân loại.
• Chương trình thể thao, giải trí: Phải được biên tập, phân loại trước khi cung cấp và hiển thị cảnh báo trong quá trình cung cấp dịch vụ, đảm bảo không vi phạm các điều cấm của pháp luật Việt Nam. Đơn vị cung cấp dịch vụ sẽ dựa trên nguyên tắc biên tập, phân loại và cảnh báo nội dung do Bộ Thông tin và Truyền thông quy định để thực hiện.

Nghị định số 71/2022/NĐ-CP cũng giao Bộ Thông tin và Truyền thông xây dựng và ban hành các thông tư quy định về việc phân loại và hiển thị kết quả phân loại đối với chương trình thể thao, giải trí.

6. Tầm quan trọng và phương hướng sắp tới

Những kết quả nghiên cứu và đề xuất được thể chế hóa này có ý nghĩa to lớn trong việc tăng cường quản lý chặt chẽ nội dung VOD trên dịch vụ OTT VOD, đặc biệt là trong việc bổ sung hành lang pháp lý quan trọng để quản lý các dịch vụ xuyên biên giới. Nội dung trên dịch vụ phải được biên tập, phân loại đúng quy định, và nếu doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng, dịch vụ có thể bị chặn phổ biến trước khi xử lý hành chính.

Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục hoàn thiện quy định quản lý nội dung VOD đối với các thể loại chương trình thể thao, giải trí và đề xuất Bộ Thông tin và Truyền thông sớm ban hành Thông tư quy định việc phân loại và biên tập nội dung cho nhóm này, làm cơ sở để tăng cường quản lý hiệu quả hơn nữa.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21528/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)