Là quốc gia đang phát triển, Việt Nam chịu tác động rõ nét của tình trạng suy giảm tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Hiệu quả sử dụng tài nguyên còn thấp, ô nhiễm đất, nước và không khí ngày càng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp. Trước thực trạng đó, chuyển đổi từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn được xem là hướng đi tất yếu nhằm đảm bảo tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Kinh tế tuần hoàn hướng tới tối đa hóa giá trị sử dụng của tài nguyên, kéo dài vòng đời vật chất thông qua tái sử dụng, tái chế và tái tạo, đồng thời giảm thiểu chất thải và tác động tiêu cực đến môi trường. Trong nông nghiệp, kinh tế tuần hoàn được thể hiện qua các mô hình sản xuất theo chu trình khép kín, trong đó phụ phẩm và chất thải của quá trình này trở thành đầu vào cho quá trình khác. Tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp ở Việt Nam còn hạn chế, thiếu đánh giá toàn diện về đặc trưng, thực trạng mô hình và các yếu tố ảnh hưởng, cũng như các khuyến nghị chính sách cụ thể. Từ thực tế trên, nhóm nghiên cứu của TS. Triệu Thanh Quang tại Viện Nghiên cứu Phát triển bền vững Vùng đã thực hiện đề tài: “Mô hình kinh tế tuần hoàn trong phát triển nông nghiệp bền vững ở Việt Nam” từ năm 2021 đến năm 2022.

Đề tài hướng đến thực hiện mục tiêu làm rõ đặc trưng của kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp và phân tích được đặc điểm, thực trạng các mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp tại Việt Nam, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam.

Nghiên cứu cho thấy các mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp Việt Nam hiện nay khá đa dạng, bao gồm các mô hình tiết giảm đầu vào, tái chế chất thải, kết nối chuỗi sinh thái và thiết kế không rác thải, trong đó nhiều mô hình đã được chứng minh mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các mô hình nông nghiệp tuần hoàn góp phần giảm phát thải, hạn chế ô nhiễm, tái tạo hệ sinh thái, đồng thời nâng cao thu nhập cho người nông dân và tăng khả năng cạnh tranh của nông sản. Những mô hình truyền thống như VAC, cùng với các mô hình hiện đại ứng dụng công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo và quản lý chuỗi giá trị, đã cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển nông nghiệp sinh thái và nông nghiệp carbon thấp ở Việt Nam.

Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp vẫn đối mặt với nhiều thách thức như thiếu đồng bộ về thể chế, chính sách; hạn chế về nguồn lực tài chính, khoa học – công nghệ; năng lực tổ chức sản xuất và liên kết thị trường còn yếu; nhận thức và mức độ tham gia của người dân, doanh nghiệp chưa cao. Những hạn chế này đòi hỏi phải có các giải pháp tổng thể, mang tính hệ thống và dài hạn.

Trên cơ sở đó, nghiên cứu khẳng định cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế chính sách thúc đẩy kinh tế tuần hoàn; tăng cường đầu tư cho khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và hệ thống hỗ trợ; phát huy vai trò của doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân trong tổ chức sản xuất; đồng thời đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp tuần hoàn.

Việc phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là định hướng chiến lược lâu dài, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững và kinh tế xanh ở Việt Nam.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21737/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)