Kinh tế phát triển mang lại nhiều giống vật nuôi năng suất cao, góp phần vào tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc lạm dụng quá trình chọn lọc, lai tạo và ưu tiên giống cao sản đã dẫn đến việc nhiều quốc gia phát triển đánh mất đa dạng nguồn gen vật nuôi bản địa. Điều này khiến họ gặp khó khăn trong việc điều chỉnh khi thị trường và thị hiếu thay đổi.

 

Việt Nam được đánh giá là một trong những nước hàng đầu về đa dạng sinh học, trong đó có các giống vật nuôi bản địa. Mặc dù khả năng sinh trưởng và sinh sản còn hạn chế so với giống ngoại, các giống vật nuôi của Việt Nam lại nổi bật với khả năng thích nghi và kháng bệnh tốt và chất lượng thịt thơm ngon, phù hợp với thị hiếu người Việt.

Ngành chăn nuôi vịt ở Việt Nam có xu hướng tăng trong những năm gần đây. Theo thống kê năm 2021, tổng số lượng vịt cả nước đạt 86.805 nghìn con, tăng so với năm 2020. Sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 344.043 tấn/năm. Các khu vực chăn nuôi vịt chủ đạo là Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng. Đáng chú ý, hình thức chăn nuôi bán chăn thả vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể.

Vịt Sín Chéng là một giống vịt địa phương lâu đời của dân tộc Nùng, có nguồn gốc từ vùng cao xã Sín Chéng, huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai. Giống vịt này được đánh giá cao nhờ tầm vóc lớn so với các giống vịt nội khác, khả năng thích nghi và sức đề kháng cao, chất lượng thịt và trứng thơm ngon, được người tiêu dùng ưa chuộng và bán được giá cao. Do vậy, BSTY. Lã Thành Bắc và các cộng sự tại Công ty TNHH MTV giống gia cầm Lào Cai đã thực hiện đề tài: “Khai thác và phát triển nguồn gen vịt Sín Chéng” nhằm bảo tồn và phát huy tối đa giá trị của giống vịt Sín Chéng”. Để thực hiện mục tiêu này, đề tài sẽ tiến hành mục tiêu cụ thể như sau:

- Tạo đàn hạt nhân: Xây dựng đàn vịt Sín Chéng hạt nhân gồm 250 mái sinh sản với các chỉ tiêu năng suất cao: trứng đạt tối thiểu 145 quả/mái/năm, tỷ lệ trứng phôi đạt ≥89%, và tỷ lệ nở trên trứng có phôi đạt ≥84%.

- Xây dựng mô hình đàn sản xuất: Thiết lập 03 mô hình chăn nuôi (mỗi mô hình từ 200-500 mái) với tổng số 1000 mái sản xuất. Mục tiêu đạt năng suất trứng ≥140 quả/mái/năm, tỷ lệ trứng phôi ≥90%, và tỷ lệ nở trên trứng có phôi ≥85%.

- Phát triển mô hình vịt thương phẩm: Xây dựng 04-05 mô hình chăn nuôi vịt Sín Chéng thương phẩm với quy mô 4000 con. Đảm bảo khối lượng mỗi con đạt ≥1,5kg khi 12 tuần tuổi, và tiêu tốn thức ăn tối đa 3,0 kg/kg tăng khối lượng.

- Hoàn thiện quy trình: Xây dựng và chuẩn hóa các quy trình kỹ thuật cho việc chọn đàn hạt nhân, cũng như quy trình chăn nuôi vịt Sín Chéng sinh sản và thương phẩm.

- Thiết lập tiêu chuẩn cơ sở: Xây dựng các tiêu chuẩn cơ sở rõ ràng cho đàn hạt nhân, đàn sản xuất và đàn vịt Sín Chéng thương phẩm.

Sau một thời gian thực hiện, nhiệm vụ khai thác và phát triển nguồn gen vịt Sín Chéng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng:

1. Đánh giá hiện trạng

Đã hoàn thành điều tra, đánh giá tình hình chăn nuôi vịt Sín Chéng tại huyện Si Ma Cai, cùng với các đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất chính của đàn vịt. Đây là cơ sở vững chắc để xây dựng tiêu chuẩn cho đàn hạt nhân và đàn sản xuất vịt Sín Chéng.

2. Tuyển chọn và xây dựng đàn hạt nhân

- Phân tích ADN cho thấy vịt Sín Chéng có khoảng cách di truyền xa và phân bố trên nhánh cây phát sinh chủng loài riêng biệt so với các giống vịt Bầu Bến, Mường Khiêng, và Minh Hương.

- Đã xây dựng thành công 01 tiêu chuẩn cơ sở và 01 quy trình chọn đàn hạt nhân vịt Sín Chéng.

- Đã tuyển chọn và xây dựng được đàn hạt nhân quy mô 300 con (250 mái, 50 trống) qua 04 thế hệ tại Công ty TNHH MTV giống gia cầm Lào Cai.

Đặc điểm ngoại hình: Vịt Sín Chéng 01 ngày tuổi có lông đen sẫm, vệt đen đặc trưng qua mắt, mỏ xám chì xen vàng phớt, mắt đen, chân xanh chì xen vàng nhạt. Khi trưởng thành, vịt trống có lông xám đá xen tím hoa cà, bụng trắng, đầu xanh đen, cổ có khoang trắng, mỏ xanh đen, chân vàng, đuôi lông cong. Vịt mái có lông cánh sẻ đặc trưng, mỏ xanh đen hoặc vàng, chân vàng. Kích thước các chiều đo của vịt Sín Chéng khá lớn so với các giống vịt khác.

Khả năng sản xuất: Năng suất trứng đến 72 tuần tuổi đạt 167,50 quả/mái, với tiêu tốn thức ăn/10 trứng là 3,88 kg. Tỷ lệ trứng có phôi đạt 95,07%, tỷ lệ vịt nở ra/trứng có phôi đạt 93,59%, và tỷ lệ vịt loại 1/trứng ấp đạt 84,83%. Khả năng sản xuất có xu hướng tăng dần đến thế hệ thứ 3.

- Hoàn thiện 01 báo cáo đánh giá đặc điểm ngoại hình và khả năng sản xuất của đàn vịt Sín Chéng.

3. Xây dựng đàn sản xuất

- Đã xây dựng tiêu chuẩn cơ sở cho đàn sản xuất vịt Sín Chéng và triển khai 03 mô hình đàn sản xuất quy mô 1200 con (1000 mái, 200 trống).

- Đàn sản xuất giữ được đặc điểm ngoại hình đặc trưng của giống.

- Năng suất trứng trung bình đạt 164,23 quả/mái đến 72 tuần tuổi. Tiêu tốn thức ăn/10 trứng trung bình là 3,97 kg. Tỷ lệ phôi đạt 94,09%, tỷ lệ nở/phôi đạt 92,75%.

4. Quy trình, tiêu chuẩn cơ sở và mô hình chăn nuôi

Trong quá trình phát triển quy trình chăn nuôi, đề tài đã xây dựng thành công 01 quy trình chăn nuôi vịt Sín Chéng sinh sản và 01 quy trình chăn nuôi vịt Sín Chéng thương phẩm. Đồng thời, 01 tiêu chuẩn cơ sở cho đàn vịt Sín Chéng thương phẩm cũng đã được thiết lập. Để kiểm chứng, 04 mô hình chăn nuôi vịt Sín Chéng thương phẩm với quy mô 4000 con/mô hình đã được triển khai theo hình thức bán chăn thả tại huyện Si Ma Cai, Lào Cai.

Các kết quả từ mô hình cho thấy, thời điểm giết thịt tối ưu để đạt hiệu quả kinh tế cao nhất là từ 8 đến 10 tuần tuổi, mang lại 6,321 - 6,666 triệu đồng/100 vịt. Cụ thể, vịt cho ăn tự do nên giết thịt vào 8 tuần tuổi, trong khi vịt cho ăn hạn chế (70% định lượng bữa sáng và trưa) sẽ cho hiệu quả tốt nhất khi giết thịt vào tuần tuổi thứ 9-10.

Về khả năng sinh trưởng, tại 8 tuần tuổi, khối lượng trung bình của vịt đạt 2032,55 kg/con (dao động từ 1984,35 - 2078,54 kg/con) và tiêu tốn thức ăn trung bình là 2,84 kg/kg tăng khối lượng (dao động từ 2,79 - 2,88 kg). Đến 12 tuần tuổi, khối lượng trung bình đạt 2425,44 kg/con (dao động từ 2377,70 - 2488,40 kg/con), với tiêu tốn thức ăn trung bình là 4,27 kg/kg tăng khối lượng (dao động từ 4,16 - 4,36 kg). Cuối cùng, khảo sát về năng suất và chất lượng thịt vịt Sín Chéng từ 8-12 tuần tuổi đều cho thấy các chỉ tiêu đạt tốt, đáp ứng yêu cầu chất lượng thịt.

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, việc phát huy tối đa tiềm năng của giống vịt Sín Chéng vẫn còn đối mặt với một số thách thức. Tính đồng đều của đàn hạt nhân cần được nâng cao hơn nữa, bởi một số chỉ tiêu về năng suất trứng vẫn còn biến động lớn giữa các nhóm, đòi hỏi phải tăng cường công tác chọn lọc. Bên cạnh đó, nghiên cứu sâu hơn về dinh dưỡng và tiềm năng sinh trưởng là cần thiết. Hiện tại, phương thức cho ăn tự do hoàn toàn theo mô hình thâm canh cao như các giống siêu thịt chưa được áp dụng, do đó tiềm năng sinh trưởng thực sự của giống vẫn chưa được xác định rõ. Điều này đòi hỏi các thí nghiệm chuyên sâu về mức ăn, cũng như nhu cầu về các chất vi lượng như khoáng và vitamin. Cuối cùng, việc mở rộng quy mô sản xuất của vịt Sín Chéng ra các địa phương khác trên cả nước vẫn còn hạn chế, dù giống này có tiềm năng phát triển lớn.

Từ những hạn chế và tiềm năng đã chỉ ra, nhiệm vụ này đề xuất tiếp tục phát triển các kết quả đạt được thành Dự án sản xuất thử nghiệm hoặc các chương trình tương tự ở các giai đoạn tiếp theo. Mục tiêu là để nhân rộng và phát triển bền vững giống vịt Sín Chéng, khai thác tối đa giá trị kinh tế mà giống vịt bản địa này mang lại.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21531/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)