Các bệnh truyền nhiễm là những nguyên nhân chính gây ra tỷ lệ mắc, tử vong và đe dọa tính mạng hàng triệu người mỗi năm trên toàn thế giới. Các căn nguyên gây bệnh bao gồm vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng hoặc nấm và có thể lây truyền từ người sang người. Kháng sinh chỉ có thể tiêu diệt vi khuẩn khi chúng vẫn còn nhạy cảm với kháng sinh. Tuy nhiên, hiện nay, tình trạng kháng kháng sinh (AMR) đã trở thành vấn đề y tế nghiêm trọng mang tính toàn cầu và gây tác động xấu đến nền kinh tế và xã hội trên toàn thế giới, đồng thời tác động tiêu cực đến nền y học hiện đại trong việc điều trị và phòng chống nhiễm khuẩn bệnh viện.

Tại Việt Nam, kể từ sau đổi mới về kinh tế năm 1986 đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực như tăng tuổi thọ trung bình, giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em và cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ và thuốc trong đó có kháng sinh, đã gia tăng việc sử dụng kháng sinh không hợp lý dẫn tới tình trạng kháng kháng sinh của các vi khuẩn gây bệnh. Các nguyên nhân làm gia tăng tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh trong cộng đồng tại Việt Nam là do người dân tự ý đi mua kháng sinh sau khi tự chẩn đoán bệnh. Còn tại các bệnh viện là do không được trang bị đầy đủ các biện pháp phòng chống lây nhiễm chéo giữa bệnh nhân-nhân viên y tế-bệnh nhân, bệnh nhân-dụng cụ y tế-bệnh nhân và thiếu kiến thức về sử dụng kháng sinh hợp lý của cán bộ y tế. Thêm vào đó, việc gia tăng sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản cũng là nguyên nhân quan trọng đóng góp vào tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh tại Việt Nam. Tốc độ gia tăng vi khuẩn kháng kháng sinh một cách nhanh chóng tại Việt Nam đã đe dọa hiệu quả điều trị của kháng sinh và sẽ làm gia tăng gánh nặng của các bệnh truyền nhiễm. Điều này cho thấy cần phải tiến hành các nghiên cứu đánh giá về vấn đề y tế nghiêm trọng này và nhấn mạnh cần phải quản lý tốt việc sử dụng kháng sinh. Vì thế, TS. Trần Huy Hoàng và nhóm nghiên cứu tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương đã thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng kháng kháng sinh của vi khuẩn tại Việt Nam, xác định đặc điểm cấu trúc gen và yếu tố liên quan của các vi khuẩn kháng thuốc thường gặp ở Việt Nam” từ năm 2016 đến năm 2020.

Đề tài nhằm thực hiện mục tiêu xác định được tình trạng kháng kháng sinh và đặc điểm cấu trúc gen của một số vi khuẩn kháng thuốc thường gặp tại bệnh viện và tại cộng đồng; xác định được một số yếu tố liên quan đến tình trạng kháng kháng sinh; hình thành và đưa vào vận hành mô hình xét nghiệm tham chiếu về kháng kháng sinh từ trung ương đến các tỉnh/thành phố miền Bắc Việt Nam.

Đề tài đã thu được các kết quả nổi bật như sau:

- Thu thập, nuôi cấy phân lập 1.000 chủng hồi cứu tại 4 bệnh viện tại Hà Nội, 1.445 tiến cứu chủng tại 8 bệnh viện; 1.503 chủng tại cộng đồng

- Định danh 1000 chủng hồi cứu tại 4 bệnh viện; 1445 chủng tiến cứu tại 8 bệnh viện; 1503 chủng phân lập được từ cộng đồng.

- Thực hiện xét nghiệm PCR phát hiện 6 gen mã hóa kháng kháng sinh của 1000 chủng hồi cứu và 1445 chủng tiến cứu thu thập tại bênh viện. Các gen kháng kháng sinh bao gồm: NDM-1, KPC, IMP-1, OXA-48, CTX-M, SHV.

- Thực hiện xét nghiệm PCR phát hiện 6 gen mã hóa kháng kháng sinh của 1503chungr vi khuẩn thu thập tại cộng đồng. Các gen kháng kháng sinh bao gồm: NDM-1, KPC, IMP-1, OXA-48, CTX-M, SHV.

- Xác định mối liên hệ kiểu gen của các chủng vi khuẩn phân lập được trong nghiên cứu bằng kỹ thuật PFGE. Các chủng được tiến hành xác độ tương đồng kiểu gen bao gồm: E. coli, K. pneumoniae, A. Baumannii, P. aeruginosa, S. aureus, S. marcesscens.

- Phát hiện plasmid mang gen kháng kháng sinh của của chủng vi khuẩn phân lập được trong nghiên cứu. Các gen mã hóa kháng kháng sinh bao gồm: CTX-M, NDM-1, KPC, OXA-48.

- Báo cáo kết quả phân tích sâu về số liệu xét nghiệm và dịch tễ (Phân bố vi khuẩn kháng kháng sinh theo loại bệnh, địa điểm, giới, tuổi, khoa điều trị, các yếu tố liên quan đến tình trạng kháng kháng sinh ở cộng đồng, Tình trạng lây truyền vi khuẩn kháng kháng sinh).

- Hoàn thành báo cáo phân tích số liệu về tình trạng lây truyền vi khuẩn kháng kháng sinh tại cộng đồng. Bao gồm các chủng E. coli và K. pneumoniae.

- Hoàn thành các cấu phần để xây dựng phòng thí nghiệm tham chiếu vi khuẩn kháng kháng sinh.

- Hoàn thành các nội dung để xây dựng hệ thống giám sát kháng kháng sinh tại các điểm giám sát.

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải quản lý tốt việc sử dụng kháng sinh trong bối cảnh tình trạng kháng kháng sinh gia tăng.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 19906/2020) tại Cục Thông tin khoa học và công nghệ quốc gia.

N.P.D (NASATI)