Để đánh giá mức độ thay đổi của cát bùn lơ lửng (TSS) và tốc độ bốc thoát khí chứa cacbon từ hệ thống sông Hồng theo thời gian, đồng thời xác định các yếu tố ảnh hưởng như thay đổi sử dụng đất, việc xây dựng hồ chứa và biến động khí hậu-thủy văn, PGS. TS. Lê Thị Phương Quỳnh cùng các cộng sự tại Viện Hóa học các Hợp chất Thiên nhiên (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã triển khai đề tài: "Đánh giá mức độ thay đổi về cát bùn lơ lửng và bốc thoát khí chứa cacbon từ hệ thống sông Hồng theo chuỗi thời gian (1990s - nay)". Mục tiêu chính của nghiên cứu này là làm rõ mối liên hệ giữa TSS và sự bốc thoát cacbon trong nước sông Hồng, đánh giá các biến động dài hạn của tải lượng TSS đổ ra biển và tốc độ bốc thoát khí cacbon vào khí quyển. Đồng thời, đề tài cũng phân tích sâu rộng các yếu tố ảnh hưởng từ địa chất, khí hậu, thủy văn, hệ thống hồ chứa, thay đổi sử dụng đất, đến gia tăng dân số và đô thị hóa. Từ đó, nghiên cứu đưa ra những cảnh báo quan trọng về tác động của cả hoạt động con người và yếu tố tự nhiên đối với quá trình chuyển tải cát bùn và lượng CO2 bốc thoát từ hệ thống sông Hồng, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý và bảo vệ môi trường lưu vực sông hiệu quả hơn.

Sau một thời gian thực hiện, đề tài đã thu được nhiều kết quả quan trọng, cung cấp cái nhìn toàn diện về tình trạng môi trường của lưu vực sông. Cụ thể

- Xây dựng cơ sở dữ liệu toàn diện: Nhóm nghiên cứu đã thu thập và hoàn thiện một cơ sở dữ liệu dài hạn (từ những năm 1990 đến nay). Cơ sở dữ liệu này bao gồm các thông tin chi tiết về chất lượng nước sông và nước thải (công nghiệp, nông nghiệp), dữ liệu khí tượng, thủy văn, dân số, hiện trạng sử dụng đất và các thông số liên quan đến hồ chứa trong toàn lưu vực sông Hồng. Đây là nền tảng quan trọng để tính toán tải lượng cát bùn lơ lửng, bốc thoát cacbon và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng trong quá khứ cũng như hiện tại.

- Đánh giá hiện trạng tải lượng và bốc thoát khí: Đề tài đã tiến hành đánh giá chi tiết tải lượng cát bùn lơ lửng và tốc độ bốc thoát khí chứa cacbon từ bề mặt nước sông Hồng trong giai đoạn hiện nay, cung cấp dữ liệu cập nhật về tình hình ô nhiễm và biến động khí thải.

- Xác định mối liên hệ quan trọng: Một phát hiện nổi bật là việc xác định mối liên hệ giữa cát bùn lơ lửng (TSS) và áp suất riêng phần CO2 (pCO2) hoặc dòng CO2 bốc thoát (FCO2) từ hệ thống sông Hồng. Điều này giúp hiểu rõ hơn về cách các quá trình vật lý và hóa học tương tác trong hệ sinh thái sông.

- Đánh giá biến động dài hạn: Nghiên cứu đã đánh giá được sự thay đổi dài hạn (từ những năm 1990 đến nay) về tải lượng cát bùn lơ lửng và tốc độ bốc thoát khí chứa cacbon từ bề mặt nước sông Hồng, cho thấy xu hướng biến đổi của các yếu tố này trong vài thập kỷ qua.

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng: Đề tài đã thành công trong việc xác định và đánh giá các yếu tố chính ảnh hưởng đến sự chuyển tải cacbon trong hệ thống sông. Các yếu tố này bao gồm đặc điểm địa chất, thủy văn, khí hậu, mô hình sử dụng đất, tác động của hồ chứa, cũng như sự phân bố và gia tăng dân số trên toàn lưu vực.

- Đưa ra cảnh báo cụ thể: Dựa trên các kết quả phân tích, nghiên cứu đã đưa ra cảnh báo về tác động của con người đến sự chuyển tải cát bùn lơ lửng và quá trình bốc thoát CO2 từ hệ thống sông Hồng, nhấn mạnh tầm quan trọng của các biện pháp quản lý môi trường bền vững.

Những kết quả này là cơ sở quan trọng để các nhà hoạch định chính sách đưa ra những quyết định hiệu quả nhằm bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên nước của hệ thống sông Hồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 20779/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)