Đề tài hướng đến thực hiện mục tiêu đánh giá những ảnh hưởng tiêu cực của phụ gia cho nhựa, lên các đặc điểm sinh học của động vật phù du nước ngọt bao gồm sức sống, sinh sản, sinh trưởng và hoạt động lọc thức ăn trong điều kiện phòng thí nghiệm.

Trong thời gian từ năm 2019 đến năm 2022, PGS. TS. Đào Thanh Sơn đã phối hợp với các cộng sự tại Trường Đại học Bách khoa thực hiện đề tài: “Tác động tiêu cực của chất phụ gia của nhựa lên động vật phù du nước ngọt”.

Sau ba năm nghiên cứu, các tác giả đã thu được những kết quả như sau:

Về thu mẫu hiện trường, phân lập và nuôi vi giáp xác Ceriodaphnia cornuta, nhóm nghiên cứu đã thu gom được C. cornuta ở sông Mê Kong thuộc địa phận tỉnh Đồng Tháp. Sinh vật đã được nuôi thành công trong điều kiện phòng thí nghiệm (PTN) và dùng cho một số nội dung nghiên cứu như bên dưới. Đây là bước khởi đầu nhưng rất quan trọng, vì tạo ra “nguyên liệu” cần thiết cho các thử nghiệm sinh học, phục vụ việc đánh giá độc tính của phụ gia nhựa.

Về ảnh hưởng cấp tính của BPA lên khả năng lọc thức ăn của D. magna, tất cả sinh vật trong hai lô thí nghiệm (đối chứng, phơi nhiễm) đều sống sót sau 5 ngày nghiên cứu. Kết quả xử lý thống kê (phép thử ANOVA) cho thấy không có sự khác biệt về lượng thức ăn trong hai lô đối chứng và phơi nhiễm, mà D. magna ăn được (p > 0,05).

Về ảnh hưởng của nước rỉ nhựa lên D. magna, một số kết quả khoa học chính thu được như sau: Phơi nhiễm với nước rỉ nhựa từ túi đựng rác và áo mưa sử dụng một lần, ở nồng độ lên đến 1000 mg/L, không gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức sống của D. magna trong thời gian phơi nhiễm 21 ngày. Tuy nhiên, D. magna trong phơi nhiễm với nước rỉ nhựa bị thay đổi đáng kể sự thành thục và sinh sản. Điều này cho thấy nước rỉ nhựa từ vật liệu dùng cho nghiên cứu có thể chứa chất phụ gia và các chất phụ gia này đã gây ra các tác động tiêu cực lên sinh vật, D. magna.

Về ảnh hưởng riêng lẻ và kết hợp của DEHP và BPA lên C. cornuta, kết quả thu được như sau: Sau 10 ngày thí nghiệm, không ghi nhận tác động đáng kể của DEHP và BPA lên sức sống của sinh vật (C. cornuta). Ảnh hưởng của DEHP lên sinh sản của C. cornuta mang tính kích thích, nhưng ảnh hưởng của BPA và hỗn hợp (của DEHP và BPA) lên sinh sản của C. cornuta là ức chế rất nghiêm trọng. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy VGX C. cornuta trong phơi nhiễm với DEHP và BPA ở các nồng độ thí nghiệm có chiều dài lớn hơn so với đối chứng.

Về ảnh hưởng của DEHP và TBOEP trong nước sông Mekong lên C. cornuta, cụ thể là DEHP và TBOEP làm suy giảm sức sống của C. cornuta. Trong môi trường nhân tạo (M4/4) cả hai loại phụ gia nhựa làm gia tăng sự sinh sản, nhưng không ảnh hưởng lên sự phát triển của vi giáp xác. Trong nước sông Mekong, C. cornuta phơi nhiễm với phụ gia nhựa sinh ít con non hơn bình thường (đối chứng). Tác động tiêu cực của DEHP và TBOEP lên các đặc điểm sinh học vòng đời của vi giáp xác mạnh mẽ hơn trong nước sông Mekong so với trong môi trường nhân tạo. Kết quả nghiên cứu hiện tại cho thấy phụ gia nhựa có thể gây ảnh hưởng xấu lên vi giáp xác nước ngọt nhiệt đới, đặc biệt trong môi trường nước tự nhiên. Đây là những quan ngại sâu sắc vì những quy chuẩn quốc gia và quốc tế thường dựa trên thử nghiệm độc học sinh thái thực hiện trong môi trường nhân tạo sẽ có thể không ghi nhận được những ảnh hưởng này.

Về ảnh hưởng của DEHP lên đa thế hệ của D. magna, kết quả cho thấy ảnh hưởng đa thế hệ của DEHP lên D. magna bao gồm sức sống, sinh sản của sinh vật.

Các tác giả đưa ra đề xuất nghiên cứu ảnh hưởng kết hợp của phụ gia nhựa (DEHP, TBOEP, BPA) và các chất ô nhiễm khác như kim loại, lên động vật sống trong nước ngọt vùng nhiệt đới.

Có thể tìm đọc toàn văn Báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21126/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

N.P.D (NASTIS)