Trong lĩnh vực công nghệ sinh học, ứng dụng của vi sinh vật chiếm tỷ trọng lớn nhất nhờ tính đa dạng vượt trội của chúng. Các ứng dụng này trải dài từ sản xuất enzyme, thực phẩm chức năng, thực phẩm lên men, vaccine tái tổ hợp, dược phẩm, mỹ phẩm, thuốc trừ sâu, hóa chất, cho đến các lĩnh vực như công nghệ khai khoáng và bảo vệ môi trường. Việt Nam, với vị trí trong vùng nhiệt đới, sở hữu một hệ vi sinh vật vô cùng phong phú. Nền văn hóa và kỹ nghệ lên men lâu đời của đất nước cũng đã góp phần sàng lọc và phát hiện nhiều chủng vi sinh vật tiềm năng cho ngành công nghệ sinh học. Hiện tại, Viện Công nghiệp Thực phẩm đang bảo tồn và lưu giữ một nguồn gen quan trọng, với 1560 chủng vi sinh vật có các ứng dụng đa dạng. Nguồn gen này bao gồm các chủng phục vụ lên men rượu, bia, cồn, bánh mỳ, sản xuất axit lactic, axetic, chuyển hóa chất thơm, lipid, sinh kháng sinh, enzyme, cũng như các ứng dụng trong bảo vệ môi trường, sản xuất thức ăn gia súc và diệt trừ sâu bệnh. Đây là thành quả lao động của nhiều thế hệ nhà khoa học tại Viện, cùng với sự đóng góp từ các nhà khoa học trong và ngoài nước thông qua hợp tác khoa học công nghệ trong nhiều thập kỷ qua.

Nhằm duy trì và phát triển nguồn gen vi sinh vật quý giá hiện có, tạo cơ sở hạ tầng vững chắc phục vụ sự phát triển công nghệ sinh học của đất nước, PGS.TS. Vũ Nguyên Thành và các cộng sự tại Viện Công nghiệp Thực phẩm, Bộ Công Thương, đã thực hiện đề tài: “Bảo tồn và lưu giữ nguồn gen vi sinh vật công nghiệp thực phẩm”. Mục tiêu chính của đề tài bao gồm việc bảo tồn và lưu giữ nguồn gen vi sinh vật một cách hiệu quả, đồng thời kiểm tra sức sống và hoạt lực của các chủng giống nhằm đảm bảo chất lượng và khả năng ứng dụng trong tương lai.

Trong năm 2021, đề tài đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ theo hợp đồng với Bộ Công Thương về bảo tồn và lưu giữ nguồn gen vi sinh vật công nghiệp thực phẩm, với các nội dung chính như sau:

1. Bảo tồn và lưu giữ nguồn gen

Đề tài đã bảo tồn an toàn 1510 chủng giống trong sưu tập. Cụ thể:

* 1086 chủng được duy trì bảo quản bằng phương pháp L-drying.

* 1109 chủng được duy trì bảo quản trong ni tơ lỏng.

* 128 chủng được bảo quản lạnh sâu.

* 272 chủng được bảo quản trong cát.

2. Kiểm tra sức sống và hoạt lực chủng giống

Các hoạt động kiểm tra sức sống và hoạt lực của chủng giống đã được thực hiện một cách kỹ lưỡng:

* Kiểm tra sức sống của 135 chủng, bao gồm 35 chủng nấm men, 67 chủng nấm mốc và 33 chủng vi khuẩn.

* Kiểm tra hoạt lực của 55 chủng, trong đó: 35 chủng nấm men được kiểm tra tốc độ lên men trên dịch malt 10 Bx bằng bình Einhorn, 13 chủng nấm mốc được kiểm tra khả năng biểu hiện enzyme khác nhau khi lên men trên cơ chất hèm sắn, 5 chủng nấm ăn được đánh giá khả năng tạo sinh khối protein, 7 chủng vi khuẩn được kiểm tra hoạt tính bacteriocin.

3. Phát triển phần mềm quản lý nguồn gen

Đề tài đã xây dựng bước đầu phần mềm quản lý nguồn gen, cho phép tra cứu cơ sở dữ liệu trên trang web của Viện Công nghiệp Thực phẩm, góp phần hiện đại hóa công tác quản lý và khai thác nguồn gen.

Để nâng cao hiệu quả công tác khai thác và bảo tồn nguồn gen, chúng tôi kiến nghị đầu tư bổ sung cơ sở vật chất phục vụ bảo quản và phân tích đặc tính chủng giống. Đồng thời, nhằm khai thác tối đa giá trị của nguồn gen đặc thù Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới, cần đẩy mạnh hỗ trợ các nghiên cứu chuyên sâu về đặc tính di truyền và sinh hóa của các chủng giống.

Có thể tìm đọc toàn văn báo cáo kết quả nghiên cứu (mã số 21184/2022) tại Cục Thông tin, Thống kê.

P.T.T (NASTIS)