Trong bối cảnh công nghệ sinh học đang nổi lên như một trụ cột chiến lược của thế giới, ngày 29/11, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Tập đoàn CT Group đã phối hợp tổ chức Hội thảo Khoa học quốc gia về Chiến lược phát triển Công nghệ sinh học giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây là sự kiện quy tụ đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, nhằm đánh giá hiện trạng, định hình tầm nhìn dài hạn và đề xuất giải pháp thực thi chiến lược công nghệ sinh học quốc gia trong giai đoạn mới.

Quang cảnh Hội thảo

Bức tranh thị trường toàn cầu cho thấy quy mô công nghệ sinh học năm 2025 ước đạt 1,8 nghìn tỷ USD và có thể tăng gấp đôi vào năm 2030 nhờ sự bứt phá của trí tuệ nhân tạo, công nghệ chỉnh sửa gen, công nghệ sinh học y tế – nông nghiệp và nhu cầu mới trong công nghiệp sinh học. Trong khi đó, thị trường Việt Nam mới đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tương đương chưa đến 0,1% thị trường thế giới. So với các quốc gia trong khu vực, quy mô thị trường của Trung Quốc lớn hơn Việt Nam tới 100 lần, Nhật Bản 55 lần, Hàn Quốc 28 lần và Ấn Độ 25 lần. Những con số này cho thấy khoảng cách lớn và nhu cầu cấp thiết để Việt Nam tăng tốc.

Tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ sự trăn trở trước thực trạng thị trường nhỏ, mức độ thương mại hóa còn hạn chế dù hệ thống đại học có thế mạnh về nghiên cứu liên ngành với hơn 250 chuyên gia trong các lĩnh vực AI và công nghệ sinh học. Bà nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh là đóng vai trò tiên phong trong mô hình hợp tác “3 nhà” – nhà nước, nhà khoa học và nhà doanh nghiệp – nhằm rút ngắn thời gian đưa sản phẩm công nghệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Đây được coi là điều kiện tiên quyết để Việt Nam theo kịp các quốc gia trong khu vực trong cuộc đua công nghệ sinh học tốc độ cao.

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, khẳng định công nghệ sinh học không chỉ là một lĩnh vực khoa học – công nghệ mà còn là “hạ tầng tri thức” mới, giữ vai trò quan trọng đối với an ninh y tế, an ninh lương thực, an ninh môi trường và tạo dư địa tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Ông cho rằng công nghệ sinh học cần một tầm nhìn dài hạn, nhưng cũng đòi hỏi hành động ngay từ bây giờ để không bỏ lỡ giai đoạn bứt phá của thế giới.

Từ yêu cầu đó, đồng chí Huỳnh Thành Đạt đề nghị đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đề xuất hướng nghiên cứu mang tính thực tiễn cao, còn doanh nghiệp cần mạnh dạn đặt hàng và đầu tư dài hạn. Các cơ quan quản lý được kỳ vọng tạo cơ chế thông thoáng, tháo gỡ rào cản về thủ tục, chính sách để hỗ trợ tối đa cho hoạt động R&D, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm công nghệ sinh học. Ông nhấn mạnh rằng chỉ khi các chủ thể đồng hành chặt chẽ, lĩnh vực này mới phát huy được tiềm năng và phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển đất nước.

Hội thảo tập trung thảo luận vào ba trụ cột chiến lược: công nghệ sinh học y tế và sức khỏe; công nghệ sinh học nông nghiệp – sản phẩm xanh; công nghệ sinh học môi trường – phát triển bền vững, cùng với vai trò ngày càng lớn của tin sinh học và trí tuệ nhân tạo. Đây cũng là các lĩnh vực được dự báo sẽ đóng góp chính vào tăng trưởng kinh tế sinh học toàn cầu trong thập kỷ tới, từ liệu pháp gen, vắc xin thế hệ mới, y học cá thể hóa cho đến nông nghiệp chính xác, xử lý chất thải sinh học hay kinh tế tuần hoàn.

Nhiều kiến nghị quan trọng được đưa ra tại hội thảo, trong đó nổi bật là việc áp dụng cơ chế sandbox – khung pháp lý thử nghiệm – cho công nghệ sinh học. Các đề xuất cụ thể bao gồm rút gọn quy trình thẩm định và cấp phép thử nghiệm lâm sàng đối với sản phẩm nghiên cứu trọng điểm; xây dựng cơ chế pilot để thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ trong trường đại học; và đầu tư các phòng thí nghiệm, trung tâm kiểm định đạt chuẩn quốc tế. Đại biểu cũng đề xuất hoàn thiện mô hình hợp tác “3 nhà” theo hướng doanh nghiệp trở thành nhà đầu tư chiến lược, đồng hành từ R&D đến thương mại hóa, thay vì chỉ đóng vai trò đặt hàng.

Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh cả nước đang sơ kết Nghị quyết 189/NQ-CP của Chính phủ nhằm triển khai Nghị quyết 36-NQ/TW về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, hội thảo không chỉ là nơi trao đổi học thuật mà còn là không gian “hiến kế chính sách”, quy tụ tiếng nói của các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia trong nước – quốc tế.

Kết lại, hội thảo khẳng định vai trò chiến lược của công nghệ sinh học đối với tương lai quốc gia và nhấn mạnh sự cần thiết của những bước đi quyết liệt, đồng bộ và mang tính hệ sinh thái. Bằng việc kết nối các chủ thể, thúc đẩy đầu tư, hoàn thiện cơ chế và ưu tiên các trụ cột mũi nhọn, Việt Nam hoàn toàn có thể thu hẹp khoảng cách, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước khẳng định vị thế trong bản đồ công nghệ sinh học toàn cầu giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn 2045.

P.A (tổng hợp)